شاتل فضايي آتلانتيس، يکي از سه شاتل فضايي فعال باقي مانده، روز ۱۸ خرداد ۱۳۸۶ براي سفر به ايستگاه فضايي بين المللي (ISS) همراه ۷ فضانورد از پايگاه فضايي کندي در فلوريدا (جنوب شرقي ايالات متحده) راهي فضا شد. ماموريت اصلي شاتل به مدار رساندن و نصب کردن سازه بزرگ ديگري از تکه‌هاي ايستگاه فضايي بود. اين سازه به وزن حدود ۱۸ تن  آرايه‌اي از صفحه‌هاي خورشيدي بود که توان الکتريکي ايستگاه بسيار افزايش مي‌دهد (علاوه بر اينکه سبب رشد پيکره ايستگاه و درخشش بيشتر آن در آسمان زمين با بازتاب نور خورشيد مي‌شود). فضانوردان منتخب در طي سه راهپيمايي در بيرون از ايستگاه ماموريت خور را انجام دادند.

حتي اگر از زمين به مريخ نگاه كنيد دشتي كه قطب شمال آن را احاطه كرده است همانند ناحيه اي انباشته از رسوبات ته نشين شده در بستر يك اقيانوس است. در دهه ي 1980 تصاوير فضاپيماي وايكينگ چيزي شبيه دو خط ساحلي بسيار قديمي را در نزديكي قطب شمال مريخ نشان داد كه طول آن ها چند هزار كيلومتربود و عوارضي مشابه با عوارض نواحي ساحلي زمين داشتند. اين خطوط ساحلي با نام هاي عربستان(Arabia) و دوترونيلوس(Deuteronilus) مربوط به 2 تا 4 ميليارد سال قبل هستند.

در دهه ي 1990 نقشه بردار سراسري مريخ  متعلق به ناسا سطح مريخ را با دقت 300 متر نقشه برداري كرد و متوجه شد كه ارتفاع اين خطوط ساحلي در نقاط مختلف تا چندين كيلومتر تغيير مي كند و آن ها همانند موجي هايي با طول چند هزار كيلومتر هستند. در زمين ارتفاع اين خطوط ساحلي تقريبا ثابت است٬ به همين دليل بسياري از كارشناسان نظريه وجود اقيانوس ها در مريخ را رد كردند.

دانشمندان دانشگاه بركلي به تازگي متوجه شده اند كه تغييرات ارتفاع خطوط ساحلي مريخ در اثر جابه‌جايي محور چرخش مريخ است. به اين صورت كه احتمالا اين قطب ها بين 2 تا 3 ميليارد سال پيش حدود 3000 كيلومتر روي سطح اين سياره جابه‌جا شده اند. اين جابه‌جايي قطب ها موجب شده است كه خطوط ساحلي ارتفاعي متغيير داشته باشند.

«ميكائيل مانگا»( Michael Manga) استاد دانشگاه بركلي و يكي از رهبران اين تحقيق مي گويد: "جابه جايي محور چرخش مريخ باعث تغيير شكل سطح سياره و به وجود آمدن پستي و بلندي در خطوط ساحلي شده است".

«تيلور پرون»(Taylor Perron ) محقق اصلي اين تحقيق مي گويد: "در سياراتي مانند زمين و مريخ كه پوسته ي خارجي انعطاف پذيري دارند٬  سطح جامد رفتاري متفاوت با سطح اقيانوس دارد كه باعث تغييرات غيريكسان سطح مي شود".

محاسبات پرون نشان مي دهد كه مقاومت پوسته ي ارتجاعي مريخ باعث تغييرات ارتفاع اين خطوط ساحلي شده است. پستي و بلندي هاي عربستان و دوترونيلوس به ترتيب 2.5 و 0.7 كيلومتر تغييرات ارتفاع دارند.

«مارك ريچاردز»( Mark Richards) يكي از محققان مي گويد: "نتيجه ي تيلور بسيار زيباست. توضيح دادن سبب وجود اين پستي و بلندي ها با يك مدل ساده هيجان انگيز است. من هرگز نمي توانستم چنين چيزي را از قبل پيش بيني كنم".

وي مي افزايد:" اين مدل تاييد مي كند كه مريخ در گذشته اقيانوس داشته است".

محاسبات پرون٬ مانگا٬ ريچاردز و همكارانشان نشان داد كه دو خط ساحلي عربستان و دوترونيلوس در اثر جابه جايي هاي 50 و 20 درجه اي قطبين سياره به وجود آمده اند. فرضيه مانگا مي‌گويد كه علت جابه جايي 50 درجه‌اي، وجود اقيانوسي بزرگ در يكي از قطبين مريخ است. اگر جاري شدن آب باعث پر شدن قطب شمال سياره شده باشد٬ جرم اين مقدار آب قادر بوده است محور چرخش را 50 درجه به سمت جنوب حركت دهد و سپس با ناپديد شدن آب٬ محور دوباره به جاي اصلي خود بازگشته است.

مانگا مي گويد كه منبع ناشناخته ي آب احتمالا سيل بسيار عظيمي در اين سياره به وجود آورده است كه گواه آن وجود دره هاي بسيار بزرگ در دشت «تارسيس» مريخ است. سپس يا آب بخار شده يا به لايه هاي زيرين نفوذ كرده است و نزديكي سطح به صورت يخ زده و در اعماق به صورت مايع وجود دارد.

وجود چنين اقيانوسي در گذشته ي مريخ هدف مناسبي براي مطالعات بعدي كاوش گرهاي مريخي است.

 منابع: www.spaceflightnow.com

www.spaceref.com